OMDAT HET OVER LIEFDE GAAT
verlies gaat over liefde

Heb je dat ook weleens, dat je overvallen wordt door emoties? Je kijkt een film op de televisie en ineens is daar een vorm van herkenning en de tranen biggelen over je wangen. Het komt door de film die je kijkt of documentaire waarin iets gebeurt dat door jou wordt herkend. Het kan eigenlijk van alles zijn, een gelukkige familie die samen vakantie viert en je in één keer geraakt wordt door het gevoel dat je dat nooit meer mee gaat maken omdat je moeder is overleden. Je kijkt naar een documentaire over een man en vrouw waarvan de dochter ongeneeslijk ziek is en ze weten dat ze afscheid van haar moeten nemen. Het besef van het verlies en het intense verdriet is in een keer daar en een golf van emoties komt over je heen.

Wat doe je dan? Laat je je emoties toe of veeg je snel je tranen weg en doe je alsof er niets is gebeurd. Rouw is iets dat niet overgaat, het is iets wat zich in jouw lichaam genesteld heeft en nooit verdwijnt. De ene keer is het klein en de andere keer heel groot. Rouw gaat over liefde. 

Er zijn genoeg mensen die niet weten hoe je omgaat met emoties en hoe je je gevoel kunt uiten. Heb je er wel eens over nagedacht dat het onderdrukken van je emoties en je gevoel zich fysiek kan uiten? En dan heb ik het over stress, extreme moeheid, hartkloppingen en zelfs een burn-out behoren tot de mogelijkheden. Het doet letterlijk pijn. 

Hoe naar verlies ook is, het is nodig om er bij stil te staan. Ik doe dat graag samen met jou. Stilstaan bij waar jij doorheen gaat, wat het verlies met jou doet, welke pijn jij hebt. Ik ben er voor jou, ik luister, zonder oordeel en zonder meteen oplossingen aan te dragen. Daar gaat het niet om. We staan stil in het moment, omdat het verlies dat je hebt meegemaakt dat verdient.

Omdat het over liefde gaat 


HET IS GOED
het is goed

Met die woorden werd ik wakker vanmorgen. We kunnen niets aan desituatie veranderen dan te doen wat er van ons gevraagd wordt. Ieder te doen wat goed is voor ons allemaal en om de ouderen te ontzien, je pakt je eigen verantwoordelijkheid. Ik heb geen oordeel over een ander, of diegene nu wel of niet naar het park gaat of met vrienden afspreekt. Het is niet aan mij, ik kies er voor dicht bij mezelf te blijven, goed voor mezelf, ons gezin en voor m’n moeder te zorgen. Ik kan niet kijken in de hoofden van een ander, welke keuzes zij maken, hoeveel verdriet ze hebben, hoe eenzaam ze zijn of met zichzelf in de knoop zitten. We hebben zo gauw een oordeel klaar, ik lees het op social media, zie filmpjes met oproepen op de tv. Ik zie belerende woorden, in hoofdletters, bijbehorende beelden en afbeeldingen. Het maakt dat ik niet meer kijk, ik ben er klaar mee, het voegt niets toe aan de situatie, het verandert niets aan mijn instelling. Het leidt ertoe dat er angst ontstaat. Angst zorgt ervoor dat ik verlam, stress krijg en minder goed op mijn eigen kompas kan vertrouwen, dus het regelmatig mijden van tv en social media zorgt bij mij voor ontspanning. Ik doe wat ik kan in deze situatie en dat is waar het om draait. Mijn eigen cirkel van invloed. Het is goed.

Ik mis wel het contact met vrienden en familie, fysiek een kopje koffie of een borrel drinken met mensen die er voor mij toe doen. Je genegenheid tonen door een knuffel te geven of een arm om iemand heen kunnen slaan. Wat zo normaal was om te doen moeten we nu voor een onbepaalde periode afleren. Het maakt dat we zoeken naar alternatieven, gaan wandelen met je vriendin met goede gesprekken, gesprekken via facetime met mijn moeder en een online borrel met vrienden. Het volstaat voor dit moment.

Hoe zal dat zijn als je te maken hebt met overlijden binnen je familie of vriendenkring en je daar niet aanwezig kunt/mag zijn in verband met alle regels en beperkingen die er op dit moment gelden. Je niet met je eigen ogen kunt waarnemen dat die ander niet meer leeft en je geen afscheid kunt nemen. Doet je dit herinneren aan eerdere verliezen die je hebt geleden of komen er andere trauma’s naar boven. Ik heb te doen met die mensen die nu alleen in hun huis zitten en geen kant op kunnen. Heb je wel iemand met wie je kunt (beeld)bellen of durf je dat niet, in de overtuiging dat je hen lastigvalt, omdat je dit eerder ook al hebt meegemaakt. Hier maak ik me zorgen om, want alle hulpverlening voor deze mensen ligt stil en hoe komen zij straks uit deze periode? Ik weet dat niet veel mensen nu contact met mij opnemen omdat ze liever face to face afspreken. Ik begrijp dat, dat is wat ik ook het liefste doe, maar als je toch behoefte hebt aan een belafspraak of via skype o.i.d. weet dan dat ik er voor je ben. Gewoon omdat het kan.


HOE LUISTER JIJ EIGENLIJK?
Blog maart 2020 verlies en rouw

Hoe vaak vragen mensen niet aan je hoe het met je gaat, maar zijn ze eigenlijk niet geïnteresseerd in het antwoord. Hoe zit dat met jou? Luister jij met aandacht, of ben je al bezig met het antwoord te bedenken? Heb je er enig idee van hoe lastig het is om te vertellen hoe het echt met je gaat. Als je in rouw bent weet je dat soms alleen maar in het moment of op de dag zelf. Hoe gaat het met je is een hele grote vraag die je dan vaak niet kunt beantwoorden.

Als je in rouw bent zijn veel dingen onbelangrijk, jij bent hard aan het werk om het verlies te overleven. Verlies beheerst je in alles, in wat je denkt, ziet en hoort. Rouw is een overgangsperiode vanaf het moment van het verlies tot het voorzichtige nieuwe begin van een toekomst. De oude situatie bestaat niet meer en komt ook niet meer terug.

Als je in rouw bent dringen alle consequenties van de nieuwe situatie langzaam tot je door en begin je te voelen wat het verlies voor je betekent.

In het begin ben je je pijn, na verloop van tijd, door de rouw verandert dit, dan heb je pijn. De pijn is niet weg en ook niet altijd zichtbaar en voelbaar maar het wordt deel van wie je bent. Je bent niet meer de persoon die je voor het verlies was, maar iemand die het verlies met zich meedraagt en zo het leven weer oppakt.

Het is zwaar en in het begin leef je in een soort roes. Geef aan als je over je verdriet wilt praten, het helpt ook om met anderen herinneringen op te halen. Ik gun je een goede vriend, een familielid of mij als rouwbegeleider die je kan helpen bij je pijn en verdriet.

Ik help jou om inzicht te krijgen in welke overlevingsstrategieën je wellicht hebt ontwikkeld. Een overlevingsstrategie is aangeleerd gedrag om te blijven functioneren in enorm stressvolle situaties. Ze geven je op dat moment houvast, maar kunnen je na verloop van tijd in de weg staan. Ik luister naar je, je krijgt alle tijd om je verhaal te doen, alles mag, niets moet. Ik ben er voor jou!

ROUW
Blog rouw

Het is zondagmiddag en ik ben alleen thuis. Ik geniet van deze momenten, onontbeerlijke momenten die ik nodig heb als reflectie voor mezelf, maar ook om me weer voor te bereiden op een nieuwe week. De afgelopen week was er één waarin ik weer even werd teruggeworpen naar 28 jaar geleden.

Het was dinsdag 28 januari 1992, de dag waarop mijn vader overleed. Ook al is het 28 jaar geleden, ik herinner het me nog als de dag van gisteren. Mijn vader ging naar het ziekenhuis voor een behandeling voor zijn hernia. Niets wees erop dat het fout kon gaan, een routineklus, dus ik maakte me ook in het geheel geen zorgen, we zouden die avond naar het ziekenhuis gaan om hem te bezoeken.

Het liep alleen allemaal anders, mijn vader kreeg gedurende de behandeling een hartstilstand. Mijn moeder en ik gingen zo snel als mogelijk was naar het ziekenhuis, nog niet wetende wat ons te wachten stond. Wachten, ja dat was wat we deden, wachten op wat komen ging, met hoop in ons hart. Wat duurt wachten dan lang, zeker als je niet weet wat komen gaat, maar ik voelde binnen in mij de hoop veranderen in angst. Het duurde zó lang en ik kan me nog goed het moment herinneren dat er een delegatie van artsen de kamer binnenkwam waar wij zaten te wachten. Soms zijn woorden niet meer nodig, dan voel je van binnen al wat komen gaat. Ze hebben mijn vader een hele poos gereanimeerd, maar het mocht niet meer baten.

Wat je dan voelt is niet in woorden uit te drukken, dit gevoel kende ik niet, maar was zo overweldigend en verlammend. Tegelijkertijd kwam er ook een oerkracht in mij naar boven. Mijn moeder kon dit niet alleen, ik moest haar helpen, want wat moest er veel gebeuren. Mijn broer zien te bereiken die in Amerika op vakantie was en zorgen dat hij terug naar Nederland kwam. Familie en vrienden bellen, een uitvaart regelen, je hebt het misschien zelf ook ooit meegemaakt. Ik onderdrukte mijn gevoel, mijn verdriet, ik moest er immers voor mijn moeder zijn.

Ik deed het allemaal in een soort waas, maar ook met momenten van pijnlijk besef dat de vader waar ik een sterke band mee had er niet meer was. Momenten van boosheid waarop ik het wel uit wilde schreeuwen omdat ik maar niet kon accepteren dat juist hem dit was overkomen. Hoe moest ik nu verder? Ik was 26 jaar en besefte me toen nog niet wat er zou komen en dat is soms maar goed ook. Tijd heelt alle wonden zeggen ze. Ja het zal wel, maar ik had ook graag gewild dat mijn vader de geboorte van mijn kinderen mee had kunnen maken en andere belangrijke momenten in ons leven. En dan heb je ook te dealen met het onbegrip van mensen dat je nog steeds wel eens verdrietig bent, want het is toch al jaren geleden. Het is niet uit te leggen aan anderen als je dit niet zelf hebt meegemaakt. Ik neem het zo ook niet kwalijk.

Verder gaan met je leven na een overlijden klinkt heel simpel, maar dat is het niet, want niets is meer hetzelfde. Diegene waar je zo veel van houdt is niet meer aanwezig in je dagelijks leven. Diegene heeft merktekens achtergelaten, leeft voort in jouw manier van doen, de dingen die je waardevol vindt in het leven, je gevoelens. De liefde is er nog wel, maar je kunt nergens heen met die liefde. Dat maakt rouw zo rauw. Het is overleven geworden en daar kun je alle hulp bij gebruiken.

Denk eens aan de mensen om je heen die hier mee te maken hebben of hebben gehad en heb aandacht voor ze. Het zit in de kleine dingen, een telefoontje, een kaartje, doe een boodschap voor hen of ga ernaartoe om een kopje koffie met hen te drinken en luister. Luister naar hen, luisteren is heel waardevol. Het is niet gemakkelijk, maar nog moeilijker voor de mensen die er middenin zitten.


Loslaten is accepteren dat het niet nodig is dat alles op jouw manier gaat, maar dat iemand anders het ook goed doet. Misschien gaat het anders, maar dat is niet persé beter of slechter. Je hoeft het niet allemaal alleen te doen, je mag altijd om hulp vragen of accepteer de hulp die wordt geboden. Het geeft ruimte voor nieuwe dingen. We zijn allemaal mensen en je mag ook fouten maken. Hoe fijn is dat?

Loslaten van alles wat moet. Er moet niets, ja poepen moet, maar verder. In deze wereld vinden we vaak dat we van alles moeten, maar wie bepaalt dat nu eigenlijk? We moeten van alles van onszelf, waarom? Zullen we er eens mee stoppen? Uiteindelijk ben jij diegene die beslist. Doe eens een hele dag niets, geniet van het hier en nu, van elkaars gezelschap en de kleine dingen.

Loslaten betekent meer rust in je hoofd. Je hoeft je niet meer overal druk om te maken, laat dat wat van een ander is bij die ander. Heb je een aap op je schouder? Geef hem terug als hij niet van jou is. Je hoeft niet alle ‘kadootjes’ aan te nemen.

Loslaten betekent dat je kiest voor jezelf, kiest voor wat jij wilt en nog belangrijker, wat je niet wilt. Keuzes maken over je opleiding, werk, of je wel of niet naar dat ene feestje gaat, enz. Is het voor jou belangrijk om ergens bij te horen of is het belangrijk dat je het leuk hebt en vooral ook met wie je het leuk hebt. Ergens niet naar toe gaan betekent tijd voor een goed boek, je favoriete serie kijken of iets anders doen wat je al heel lang niet gedaan hebt. Maak keuzes, het is jouw leven. Je hoeft geen verantwoording aan een ander af te leggen.

Loslaten van wat een ander van je denkt. Waarom zou je je daar druk over maken? Je weet pas hoe een ander over je denkt als je er naar vraagt. Het verpest je humeur en misschien zelfs je nachtrust. Het is verspilde energie. Energie die je beter kunt gebruiken voor iets wat je energie geeft. Het is niet atijd gemakkelijk, dat geef ik meteen toe, maar probeer het eens. Met kleine stapjes kom je ook vooruit. Je bent goed zoals je bent, je hoeft niet te voldoen aan de verwachtingen van een ander. Vertrouw op jezelf.

Loslaten is helaas ook het loslaten van iemand die afscheid moet nemen van het leven. Iemand moeten loslaten die je heel dierbaar is, is een gevoel dat zich maar moeilijk laat uitdrukken in woorden. Het is een emotie die je raakt tot in je ziel en daar word je stil van. Je wereld lijkt stil te staan en er is geen ruimte om na te denken. Als je kunt en diegene staat er voor open zoek dan verbinding met mensen die met verlies te maken hebben of gaan krijgen, een luisterend oor, een knuffel, een kopje koffie samen en er zijn is heel belangrijk. Het lijken ogenschijnlijk kleine dingen, maar later blijkt vaak dat de betekenis voor de ander groot is en was jij misschien wel het lichtpuntje van de dag. Niet iedereen heeft een sociaal netwerk, heb een beetje aandacht voor de buurman of buurvrouw bij jou in de straat, een familielied, vriend of vriendin die je al lang niet hebt gezien.

HOE LEER JE LEVEN MET VERLIES?

Pasgeleden ben ik gestart met de opleiding als rouwbegeleider, omdat ik iets wil betekenen voor mensen die te maken krijgen met verlies en rouw. Gedurende de eerste weken kwam ik tot de ontdekking, als je je eigen proces onder de loep neemt, dat ik gedurende mijn leven al meerdere keren met verlies in aanraking ben geweest. Verlies in de breedste zin van het woord. Verlies door overlijden van verschillende dierbare familieleden en vrienden, verlies van onbevangenheid door aanranding en meerdere keren verlies van mijn baan door reorganisatie. Door dit allemaal op te schrijven en erover na te denken wat dit voor betekenis heeft gehad in mijn leven zie je ook wat je allemaal hebt gedaan en niet gedaan om te overleven. Want dat is wat je als eerste doet na een verlies, overleven. Dat kan op verschillende manieren, je doet praktische dingen zoals het regelen van de uitvaart, eten koken en zorgen voor anderen. Je ervaart allerlei emoties zoals boosheid, verdriet, ongeloof en wat al niet meer. Je doet wat je op dat moment voelt dat het beste voor je is, want je weet het soms ook gewoon niet. Je doet het voor het eerst en er is geen standaard handleiding voor. Er is niemand die je kan vertellen en begrijpen wat er met je gebeurt, wat je voelt en ook niet voelt, wat je moet doen of niet, het is je eigen proces.

Gedurende de jaren erna leer je er mee leven en kom je in een rustiger vaarwater, maar vergeten doe je het nooit. Dat hoeft ook niet, ik vind het belangrijk om nog steeds over de mensen te blijven praten die zijn overleden, ze zijn een onderdeel van mijn leven geweest. Hun naam mag genoemd worden, want ze hebben een plekje in mijn hart. Andere verliezen probeer je zo snel mogelijk te vergeten, voor jou is het verlies, maar dit wordt niet altijd zo gezien door een ander, maar het stapelt zich wel op.

Eén van de opdrachten is het in beeld brengen van je overlevingsstrategie en trauma. Dit heeft me 2 weken in de ban gehouden, wat heb ik gedaan, wat heb ik gevoeld, hoe heb ik de jaren waarin ik met verlies te maken heb gehad beleefd? Tja, als je dat dan ineens allemaal op 1 A-4tje ziet staan doet dat wat met je. Wat dan? Ik ben al die tijd vooral doorgegaan, heb mijn eigen rouw uitgesteld, gezorgd voor anderen, angst gevoeld, mezelf weggecijferd, sterk geweest, weinig tot geen emoties getoond en m’n kop in het zand gestoken. Maar ik heb mezelf in de afgelopen jaren ook in de spiegel aangekeken, gehuild, erover gepraat met anderen, geschreeuwd, liefde en begrip ervaren en hulp gezocht en gekregen van anderen. Niets is verkeerd, maar het heeft me wel heeft gemaakt tot wie ik nu ben en dat ik nu anders in het leven sta en weet waar ik naar toe wil. Het is niet erg om je emoties te laten zien, het is niet zwak, maar juist krachtig omdat je laat zien wie je echt bent. Ik ben het waard, ik mag er zijn en ben goed zoals ik ben.

Wist je dat verlies niet alleen gaat over het overlijden van iemand, maar o.a. ook over het verlies van je baan, verlies van gezondheid, ongewilde kinderloosheid of het beëindigen van een relatie? Heb jij op dit moment te maken met verlies in je leven of met een stapel van verliezen? Ik kan niet altijd begrijpen wat je meemaakt of voelt, maar ik kan wel naar je luisteren of je handvatten aanreiken.


KINDEREN HEB JE TE LEEN

Ik wist eigenlijk nog niet of ik kinderen wilde, tot het moment dat mijn vader overleed toen ik 26 was. Er kwam een soort oerdrang in mij boven waardoor de keus mij als het ware uit handen werd genomen. Ik was 28 toen ik moeder werd van onze zoon. Na 2 jaar en 2 maanden werd onze tweede zoon geboren. Twee totaal verschillende jongens, maar ik houd van allebei. Ik heb het af en toe best moeilijk gehad dat mijn vader hier niet van kon genieten, hij zou zo gek met zijn kleinzoons zijn geweest. Gelukkig was er nog een opa en samen met oma pasten ze geregeld op en trokken er met de jongens op uit, wandelen, fietsen, spelletjes spelen. Onze jongens denken er nog met veel plezier aan terug. Ook mijn moeder paste een dag in de week op, als je 54 jaar bent en je komt ineens alleen te staan zijn kleinkinderen een welkome afleiding en in de vakanties gingen ze graag samen met oma een dagje op stap met de trein. Het was altijd weer een verrassing waar de reis naar toe zou gaan en tijdens de treinrit was het een spelletje wie er het eerst achter zou komen. Mooie herinneringen zijn gemaakt.

Inmiddels zijn we heel wat jaren verder, mijn schoonvader en schoonmoeder zijn inmiddels overleden, maar gelukkig is oma er nog. Ze is nog steeds ondernemend en gaat nog graag, samen met haar vriendin, dagjes uit met de trein en op reis met het vliegtuig naar Turkije, Griekenland of een ander warm land. Inmiddels in het bezit van een telefoon en tablet laat ze ons via Facetime meegenieten van haar vakantieadres, want haar kleinzoons hebben haar dit geleerd en geholpen hoe je berichtjes stuurt via WhatsApp en wat je kunt doen met Facebook. Oma, inmiddels 81 jaar, gaat met haar tijd mee en is nog goed bij de tijd.

De kinderen worden ouder en het is vaak een gezellige boel in huis als er vrienden en vriendinnen langkomen en er dankbaar gebruik wordt gemaakt van ons tuinhuisje. Op de heenweg naar of de terugweg van het toilet wordt er vaak even een praatje gemaakt en ook op verjaardagen worden er vele onderwerpen besproken. Alles kan worden besproken hier in huis. Wij vinden niets gek, niemand is raar, iedereen is welkom en wat je wilt bespreken blijft binnen onze 4 muren. Ook healing is soms onderwerp van gesprek en als een vriend even niet lekker in zijn vel zit wordt mama gebeld of ik tijd heb om healing te geven. Ik help graag en met liefde.

Inmiddels is onze oudste zoon een paar maanden uit huis, eerst is dat wat vreemd, want vooral tijdens de maaltijden is de spraakwaterval niet meer aanwezig. De eerste weken komt hij nog heel vaak eten, belt bijna dagelijks, maar op een gegeven moment komt er ook bij hem de rust en is er meer balans. Wij raken eraan gewend, maar nog steeds wordt er om raad of hulp gevraagd om mee te denken en dat doen we met alle liefde. Onze jongste zoon woont nog thuis en die brengt weer andere gesprekken met zich mee. Doordat mijn man onregelmatige diensten heeft, zitten we met regelmaat met z’n tweeën aan tafel en zijn er gesprekken over allerlei onderwerpen, heel waardevol voor ons alle twee.

Afgelopen twee weken was hij met school voor een project naar Nepal, gewoon doen, zo’n kans krijg je niet zomaar en is een mooie levenservaring. We hebben contact via WhatsApp, totdat hij zijn telefoon kwijt is. Verloren of gestolen, het maakt niet uit, maar ineens word je teruggeworpen in de tijd. Ik denk terug aan mijn vakanties, toen er nog geen mobiele telefoon was en er dus geen dagelijks contact mogelijk was. Ik moet er ineens aan denken hoe dat ging toen ik op vakantie ging toen ik jonger was, hoe vonden mijn ouders dat? Wij zijn zo gewend aan dat er contact mogelijk is, ook al zit iemand aan de andere kant van de wereld. Ik vind het best lastig en dat zegt iets over mij, ook al zijn je kinderen groot, die onzichtbare navelstreng is er nog steeds. Die nacht droom ik en in die droom is er iemand die me dierbaar is die me vertelt dat ik me geen zorgen hoef te maken, ze zorgen ook voor mijn zoon, ook al is hij aan de andere kant van de wereld. Het is 3 uur ’s nachts en er rollen tranen over mijn wangen, want ik ben een dankbaar mens. Ik voel dat het gaat om vertrouwen en vanaf dat moment is dat vertrouwen terug en kan ik genieten van de berichtjes die hij me af en toe stuurt via de telefoon van een vriend.

Voordat je kinderen krijgt kun je je van alles bedenken en voornemen, maar het pakt vaak anders uit. Je voedt ze met zorg en liefde op, maar andersom geldt hetzelfde. Ze houden jou ook een spiegel voor, je leert iedere dag weer. Het opvoeden is ze steeds een beetje meer loslaten, totdat ze op eigen benen kunnen staan. Je hebt je kinderen te leen, ze zijn niet jouw bezit, op een gegeven moment gaan ze hun eigen pad en ik heb vertrouwen in ze.